1. Próchnica to infekcyjna choroba twardych tkanek zęba, charakteryzująca się stopniową ich demineralizacją i proteolitycznym rozkładem. Do rozwoju procesu próchnicowego potrzebne są cztery czynniki:

· bakterie płytki nazębnej,

· węglowodany,

· podatność zęba,

· odpowiednio długi czas trwania procesu próchnicowego.

W płytce nazębnej zidentyfikowano wiele szczepów bakterii z których najistotniejsze w rozwoju próchnicy wydają się być: Streptococcus mutans oraz niektóre szczepy Lactobacillus i Actinomyces. Mają one zdolność do syntezowania kwasu mlekowego z węglowodanów - przede wszystkim z sacharozy. Wiąże się to z lokalnym obniżeniem pH płytki nazębnej. Gdy pH spadnie poniżej 5,5 rozpoczyna się proces demineralizacji szkliwa, który w początkowej fazie jest odwracalny.

Powstawanie twardych tkanek zębów kończy się około 13 roku życia. Istniejący w tym czasie niedobór wapnia, fosforu, fluoru, białka, witamin D3, A, C może osłabić strukturę twardych tkanek zęba. Niezwykle ważny jest czas pozostawania płytki nazębnej na powierzchni zęba - im jest dłuższy, tym uszkodzenie szkliwa większe.

Najistotniejszą rzeczą w zapobieganiu rozwojowi próchnicy jest codzienna dbałość o higienę jamy ustnej. Zęby powinno się myć po każdym posiłku. Oprócz szczoteczki i pasty powinno używać się nici dentystycznych do czyszczenia przestrzeni międzyzębowych i płukanek do higieny jamy ustnej. W okresie kształtowania się twardych tkanek zębów w niektórych przypadkach zaleca się stosowanie tabletek zawierających fluor (profilaktyka endogenna np. Zymafluor). Ważne jest również dostarczanie fluoru bezpośrednio na powierzchnię zęba (profilaktyka egzogenna np. Elmex żel). Istotne znaczenie ma też ilość i jakość wydzielanej śliny. Im mniejsze wydzielanie śliny tym bardziej nasilony jest proces próchnicowy. Pożywienie powinno zawierać jak najmniej cukrów i składników oblepiających zęby.

Obecnie do leczenia ubytków twardych tkanek zębów stosuje się materiały zapewniające długotrwałe utrzymanie w tkankach zęba, uwalniające fluor oraz jony regulujące pH i zapewniające doskonały efekt estetyczny. Bardzo ważne jest kontrolowanie stanu uzębienia co pół roku. Wizyty te powinny być połączone z wykonaniem zabiegów profilaktycznych - usunięciem kamienia i osadu nazębnego, wypolerowaniem i zalakierowaniem powierzchni zębów.

Frekwencja próchnicy w populacji polskiej w 1995 roku:

7 rż - 92%

12 rż - 90,5%

35 - 44 rż - 99%

2. Pasty do zębów, które są obecnie dostępne, mimo różnego składu zapewniają dobrą ochronę zębom i dziąsłom. Najważniejsze jest jednak mechaniczne usuwanie płytki nazębnej i masowanie dziąseł. Osoby nie mające chorób przyzębia powinny stosować szczoteczki twarde lub średniej twardości włosia. Szczoteczki powinno wymieniać się co około trzy miesiące. W czasie szczotkowania, które powinno trwać około 2 - 3 minut, powinno podzielić się uzębienie na cztery części i szczotkować każdą z nich przez pół minuty, zaczynając od najbardziej oddalonych zębów. Powinno wykonywać się jak najwięcej ruchów góra - dół a jak najmniej przód - tył. W trakcie mycia zębów powinny być również masowane dziąsła. Prawidłowo stosowana szczoteczka tradycyjna w połączeniu z użyciem nitki dentystycznej i płukanek zapewnia utrzymanie zębów i dziąseł w dobrym stanie.

3. Zaletą szczoteczki elektrycznej jest możliwość zaprogramowania i sygnalizowanie czasu mycia zębów oraz regulacja intensywności ruchów obrotowych lub oscylacyjnych. Nową formą szczoteczki elektrycznej jest połączenie mechanicznego usuwania płytki nazębnej z wytwarzaniem fali dźwiękowej powodującej powstawanie efektu kawitacyjnego - niszczącego płytkę nazębną również na trudnodostępnych powierzchniach zębów.

4. Obecnie dostępne pasty do zębów można podzielić na kilka grup:

· ogólnego stosowania: SIGNAL plus INTEGRAL, BLEND-A-MEDcomplete, COLGATE Total, AQUA FRESH, ELMEX KARIESSCHUTZ,

· dla osób z nasiloną próchnicą lub dużą ilością wypełnień: FLUOCARILbi-fluore 250,

· dla osób z chorobami dziąseł: BIODENT, PARODONTAX, PAROGENCYL bi-actif, LACALUT aktiv,

· dla osób palących i z tendencją do szybkiego odkładania się kamienia nazębnego: CLINOMYN, PEARL DROPS dla palaczy,

· dla osób z nadwrażliwościa szyjek zębów: SENSODYNE V KOMPLEX, ORAL B sensitive, SENSODYNE F, ELMEX sensitive,

· pasty wybielające zęby: SENSODYNE DENTAL WEISS, PEARL DROPS, COLGATE WHITENING, BLEND-A-MEDmedic white, AQUAFRESH whitening,

· pasty dla dzieci: ELMEX KINDER, FLUOCARIL bi-fluore 180.

Do codziennej higieny jamy ustnej powinno stosować się również:

płukanki: PLAX, PEARL DROPS, ELMEX, AQUAFRESH, COLGATE TOTAL, ORAL B advantage, DENIVIT,

nici dentystyczne - najlepiej zawierające fluor i zwiększające swoją objętość w trakcie czyszczenia przestrzeni międzyzębowych np. Jordan (expanding, fluoride).

5. Niektórzy pacjenci zwlekają z wizytą u stomatologa do chwili pojawienia się bólu zęba. To źle pojęta oszczędność. Z reguły silny ból zęba świadczy o rozległym procesie próchnicowym, który doprowadził do uszkodzenia miazgi. Niestety łączy się to często z koniecznością przeprowadzenia leczenia kanałowego zęba i wzrostem kosztów leczenia. Dlatego lepiej zapobiegać niż leczyć. Wypełnienie w niewielkim ubytku utrzyma się dłużej i niewielka będzie szansa powstania próchnicy wtórnej.

Zapobieganie rozwojowi próchnicy należy rozpoczynać już u dzieci 1 - 2 letnich. Mycie zębów powinno wprowadzić się bezpośrednio po wyrżnięciu pierwszych zębów mlecznych tj. około szóstego miesiąca życia, najlepiej pastą ELMEX KINDER. Dziecko nie powinno zasypiać ze smoczkiem a mleko i napoje nie powinny być dosładzane. Jak najwcześniej trzeba wpajać nawyk samodzielnego mycia zębów.

Około szóstego roku życia, tj. w czasie pojawiania się pierwszych zębów stałych, powinno wprowadzić się dodatkowy preparat do szczotkowania zębów: ELMEX ŻEL, stosowany jeden raz w tygodniu (zęby należy szczotkować przez 2-3 minuty, najlepiej na noc, po wcześniejszym umyciu zębów zwykłą pastą, NIE PŁUKAĆ, powstałą pianę należy kilkakrotnie wypluwać, przez jedną godzinę nie jeść i nie pić). ELMEX ŻEL powinno stosować się koniecznie przez cały okres wyrzynania się zębów stałych tj. od 6 do ok. 12 - 13 roku życia. Po zakończeniu wyrzynania się zębów stałych ELMEX ŻEL zapobiega powstawaniu nowych i rozwojowi już istniejących ubytków próchnicowych. Bezpośrednio po pojawieniu się pierwszych zębów trzonowych tj. ok.6 - 7 rż. należy zalakować ich bruzdy.

Dziecko jak najwcześniej (ok.2 - 3 rok życia) powinno odbyć pierwszą wizytę u stomatologa. Nie powinna być ona połączona z wykonywaniem bolesnych zabiegów. Wizyty kontrolne, nawet przy braku ubytków, powinny odbywać się co 6 miesięcy. Należy zwrócić uwagę na występowanie wad ortodontycznych już w uzębieniu mlecznym.

Niestety spotyka się jeszcze opinię, że ubytków w zębach mlecznych nie trzeba leczyć. Jest ona całkowicie błędna! Trzeba pamiętać, że próchnica jest chorobą infekcyjną. Jeśli dziecko ma dużo ubytków w uzębieniu mlecznym to rozwój próchnicy w uzębieniu stałym będzie następował szybciej i będzie bardziej nasilony. Podobnie gdy rodzice mają dużo ubytków to dzieci będą miały wcześniejszy rozwój próchnicy i będzie ona bardziej nasilona.

6. Ciąża nie wpływa na stan uzębienia. Jeśli kobieta przed zajściem w ciążę nie miała ubytków próchnicowych lub miała wypełnione ubytki, stan jej uzębienia w trakcie ciąży i po porodzie nie powinien się pogorszyć.

Bardzo ważny dla zdrowia nowonarodzonego dziecka jest stan uzębienia matki. Jeśli u matki występuje duża ilość ubytków próchnicowych i zła higiena jamy ustnej to u dziecka szybciej mogą pojawić się ubytki próchnicowe i proces próchnicowy może być bardziej nasilony.

7. Wielu pacjentów obawia się wypełnień amalgamatowych. Czy słusznie?

Amalgamat jako wypełnienie ubytków zębów stosowany jest od 1819 r. Głównym zarzutem stawianym wobec amalgamatu jest to, że zawiera rtęć, która może być toksyczna dla organizmu. Codzienne spożycie rtęci z pożywienia, wody i powietrza wynosi ok. 20 µg. Z powierzchni wypełnień amalgamatowych absorbowane jest ok. 1 µg rtęci. Reakcje alergiczne na rtęć występują niezwykle rzadko. Średni czas utrzymania wypełnienia amalgamatowego w ubytku to ok. 10 lat, podczas gdy wypełnienia kompozytowego ok. 6 lat. Obecnie stosowane amalgamaty nie zawierają fazy gamma 2, odpowiedzialnej za korozję powierzchni i brzegów wypełnienia czyli za uwalnianie związków rtęci.

8. Podawanie tabletek lub kropli zawierających fluor powinno rozpocząć się od 6 miesiąca do 2 roku życia dziecka. Decyzja co do rozpoczęcia podawania tabletek zależy od stężenia fluoru w wodzie pitnej. Jeśli jest ono wyższe niż 0,7 mg/l nie należy podawać preparatów fluoru. O stężeniu fluoru w wodzie pitnej można dowiedzieć się dzwoniąc do Wojewódzkiej Stacji SanEpid (Łódź ul. Wodna 40, 0-42 6748420).

U dzieci do 4 rż powinno podawać się preparaty fluoru w kroplach, od 4 do 14 rż tabletki. Niekiedy podawanie tabletek fluorkowych przedłuża się do 18 rż. Krople i tabletki należy podawać przez 200 do 250 dni w roku. Godzinę przed i dwie godziny po przyjęciu preparatu fluorkowego dziecko nie może jeść produktów mlecznych ani pić mleka. Krople należy podawać bezpośrednio do jamy ustnej dziecka, nakraplać na łyżeczkę lub dodawać do płynów które dziecko pije (nie do mleka). Tabletki dziecko powinno ssać, po wcześniejszym umyciu zębów, tuż przed zaśnięciem. Matki w ciąży nie powinny brać tabletek fluorkowych, gdyż fluor nie przechodzi przez barierę krew - łożysko. U dzieci oprócz stosowania kropli lub tabletek fluorkowych od ok. 2 rż. powinno stosować się lakierowanie zębów mlecznych a po 6 rż. lakowanie trzonowych i niekiedy przedtrzonowych zębów stałych, równolegle z zewnętrznym stosowaniem preparatów o zwiększonej zawartości fluoru, np. ELMEX żel.

Dawkowanie kropli i tabletek fluorkowych (dotyczy preparatu ZYMAFLUOR):

Wiek / zawartość fluoru w wodzie pitnej mg/l	< 0,3	0,3 - 0,7	> 0,7
6 m-cy - 2 rż.	4 krople	-	-
2 do 4 rż.	8 kropli	4 krople	-
powyżej 4 rż.	16 kropli lub 4 tabl. po 0,25 mg lub 1 tabl. po 1 mg	8 kropli lub 2 tabl 0,25 mg	-

Formy preparatu ZYMAFLUOR i ich koszt:

tabletki 0,25 mg 100 szt. ok. 13,5 PLN,

tabletki 1 mg 100 szt. ok. 15 PLN,

krople 0,114 % 20 ml ok. 13,5 PLN, 4 krople zawierają 0,25 mg fluoru.

ZYMAFLUOR dostępny jest tylko na receptę.

9. Lakowanie bruzd i lakierowanie zębów jest formą egzogennej profilaktyki próchnicy. Lakowanie bruzd zębów polega na naniesieniu płynnego światło lub chemo utwardzalnego materiału kompozytowego lub glasjonomerowego na bruzdę lub w przestrzeń powstałą po jej poszerzeniu. Zabieg ten wykonuje się w pierwszych trzonowych zębach stałych „szóstkach”, bezpośrednio po wyrżnięciu się powierzchni zgryzowej. Można go wykonywać w zębach stałych, które mają naturalne zagłębienia tj. 8,7,6,5,4,2. Z laków szczelinowych uwalnia się do powierzchni zęba fluor uodparniając ją na rozwój próchnicy. Uwalnianie fluoru z laku trwa ok. roku. Zęby pokrywane lakiem nie mogą mieć wypełnień ani ubytków próchnicowych.

Lakierowanie zębów polega na naniesieniu cienkiej warstwy lakieru o wysokim stężeniu fluoru na całą powierzchnię zęba. Zęby przed położeniem lakieru powinny mieć wypełnione wszystkie ubytki. Lakier utrzymuje się na zębach około kilkunastu dni uwalniając w tym czasie duże ilości fluoru, który wzmacnia szkliwo zębów. Lakierowanie zębów powinno wchodzić w skład wizyty kontrolnej i powinno odbywać się co pół roku. Przed zalakierowaniem powinno usunąć się kamień i osad nazębny oraz wypolerować zęby. Lakiery fluorkowe stosuje się też przy nadwrażliwości szyjek zębów i niekiedy przy chorobach dziąseł i przyzębia (lakiery z zawartościa chlorhexydyny).

10. Wybielanie zębów można stosować gdy przebarwiony jest jeden ząb lub gdy chcemy wybielić wszystkie zęby. Obecnie stosowane preparaty są całkowicie bezpieczne dla tkanek zęba. Podstawowym wskazaniem do wybielania pojedynczego zęba jest jego przebarwienie powstające na skutek urazu, krwotoku z miazgi zęba w czasie jej usuwania, pozostawienia resztek miazgi w kanale korzenia bądź stosowanych dawniej preparatów do wypełniania komory martwego zęba. Wskazaniem do wybielania wszystkich zębów jest genetycznie uwarunkowany ciemniejszy kolor zębów, przebarwienia zębów powstałe n/s przyjmowania w dzieciństwie antybiotyków tetracyklinowych lub przebarwienia powstałe n/s picia dużych ilości kawy, herbaty lub palenia papierosów. Materiałem wybielającym pacjent wypełnia specjalną szynę nazębną, którą zakłada na noc, niekiedy również na kilka godzin w ciągu dnia. Wybielanie całego łuku zębowego powinno być połączone ze stosowaniem pasty o zwiększonej zawartości fluoru. W trakcie wybielania pacjent przychodzi na wizyty kontrolne na których lekarz ocenia postęp terapii.

11. TYTAN jest metalem bardzo często stosowanym w implantologii i coraz częściej w protetyce. Główną jego zaletą jest wytwarzanie powierzchniowej warstwy tlenków, która chroni go przed korozją i wchodzeniem w reakcje chemiczne z płynami tkankowymi. Po wprowadzeniu implantu bezpośrednio do kości następuje proces osteogenezy kontaktowej tj. narastania kości bezpośrednio na powierzchnię implantu. Jeżeli po pewnym czasie nastąpiło połączenie kości z powierzchnią implantu i jest on naturalnie obciążany to można powiedzieć, że natąpiła osteointegracja. Obróbka tytanu jest kosztowna lecz jest to najlepszy materiał na implanty wewnątrzkostne. Tytan stosowany jest również przy odlewaniu płyt protez szkieletowych, mostów i koron. Jest materiałem szczególnie polecanym dla pacjentów uczulonych na tradycyjne stopy metali stosowanych w protetyce, zawierających nikiel i chrom.

KORONY I MOSTY CAŁOCERAMICZNE są coraz częściej stosowane przy uzupełnianiu braków zębów. Być może w przyszłości wyprą uzupełnienia ceramiczne na metalu. Ich główną zaletą jest wygląd całkowicie porównywalny z naturalnym zębem. Obecnie wytwarzane uzupełnienia całoceramiczne są mimo braku podbudowy metalowej niezwykle wytrzymałe. W czasach gdy coraz większa liczba ludzi wykazuje reakcje alergiczne, w tym uczulenia na metale, korony i mosty całoceramiczne mogą okazać się przyszłością protetyki.

ZŁOTO należy do najstarszych materiałów stosowanych w stomatologii. Złotą folię, złoto matowe, proszek złoty stosowano do wykonywania wypełnień metodą bezpośrednią tj. ubijania lub ugniatania. Wypełnienia te charakteryzowały się stosunkowo dużą wytrzymałością lecz ich wykonanie było niezwykle pracochłonne. Obecnie ze złota wykonuje się płyty protez szkieletowych, czapeczki koron i przęsła mostów. Najczęściej do tego celu wykorzystywany jest stop złota z platyną i innymi metalami. Złoto jako metal nie ulegający korozji nie daje odczynów alergicznych. Prace protetyczne wykonane w oparciu o stopy złota wykazują niezwykłą trwałość. Ostatnio możliwość wykorzystania złota przy wykonywaniu prac protetycznych powiększyła się o technologię galwanoformingu tj. kształtowania złotej czapeczki korony porcelanowej przy wykorzystaniu technik galwanicznych.

Nowością w stomatologii jest możliwość leczenia ubytków ŻELEM. Na ubytek nakrapla się kilkakrotnie niewielkie ilości żelu i specjalnymi narzędziami, ręcznie usuwa się próchniczo zmienioną zębinę. W trakcie zabiegu nie używa się wiertła. Zabieg jest bezbolesny, pacjent czuje tylko dotyk narzędzia. Do leczenia tą metodą kwalifikuje się tylko niektóre rodzaje ubytków. Jest ona szczególnie polecana przy leczeniu dzieci. Jakość opracowania ubytku przy pomocy żelu jest taka sama jak metodą tradycyjną przy użyciu wiertła.